با هر گِرِهی که هر بافنده ای بر دشتی از نقش های اصیل ایرانی در چارچوب فرهنگ و تمدن ایران، می زند، امیدی تازه در وجودش ریشه می دواند؛ مسعود سپهرزاد، در آن روستا همان که در دل کوه های استان مرکزی، قرار داشت دیده است وقتی برف می بارید، بافنده طرح گل های بهاری را بر باغی از فرش های دستباف نقش زده است و هرگز صورت آن خانواده بافنده از جلوی چشمانش کنار نمی رود که اشک در چشمانشان حلقه زده بود وقتی استادکار، فرش را قیچی کرد و قرار نبود فرش دیگری برپا شود چون وضعیت بازار خوب نیست.
دغدغه صنف از دست رفتن بازارهای هدف نیست
رئيس اتحاديه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران، دغدغه صنف خود را در حال حاضر نه از دست رفتن بازارهای هدف که تولید فرش و از بین رفتن این کالا به عنوان نماد و هویت فرهنگی کشورمان می داند.
مسعود سپهرزاد، به شهرستان های مختلف رفته و از نزدیک فعالیت کارگاه ها را رویت کرده؛ او دیده است که کارگاه هایی با 20 الی 30 بافنده، امروز کوچک شده و با دو تا سه بافنده در گوشه ای از غربت این صنف نشسته و ریشه می زنند.
این صادرکننده و کارشناس فرش دستباف ایرانی، توضیح می دهد که در تمام این سال ها، هم و غم خود را بر بازارهای صادراتی گذاشتیم تا کمکی به بازارهای هدف کنیم؛ بازارهایی که قبلا داشتیم و وقتی با تحریم ها مواجه شدیم، همه آن ها را از دست دادیم به این معنا که آن کشورها مجوز ورود فرش را نمی دادند و ما نمی توانستیم با آن ها کار کنیم؛ بنابراین روی این نکته تمرکز کردیم که چطور به آن بازارها فرش برسانیم و از اصل ماجرا که تولید فرش است غافل شدیم، همزمان با افزایش نرخ تورم و همسو با آن افزایش نرخ مواد اولیه در چند سال اخیر مواجه شدیم.
با افزایش قیمت دلار، قیمت مواد اولیه نیز افزایش پیدا می کند
رئيس اتحاديه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران، با این توضیح که حدود 70 درصد از مواد اولیه فرش از خارج از کشور وارد می شود، می افزاید: با افزایش قیمت دلار، قیمت مواد اولیه نیز افزایش پیدا می کند؛ با تورم ایجادشده و بالارفتن قیمت کالاها، دولت الزام می کند که حقوق و دستمزد هم بالا رفته و نوعی متناسب سازی صورت بگیرد. تولیدکننده هم از این داستان مبرا نیست که در کنار گران بودن مواد اولیه، حمل و نقل و سایر هزینه های مرتبط، فرش را با قیمت گران به دست آورده و از این سو به بن بست صادراتی بازار برخورد کند.
به گفته سپهرزاد، حدود 80 درصد از کالای مورد نیاز صنف، متعلق به خارج از کشور است و آن 20 درصدی هم که امید می رود در داخل کشور خریداری شود به دلیل مسائلی که گفته شد؛ اعم از قیمت ارز، گرانی مواد اولیه، حقوق و دستمزد و تورم سبب می شود این کالا اصلا به سبد مصرف کننده داخلی نرسد.
چرا فرش در رده اصلی تحریم ها قرار گرفت؟
زمانی که یک کالا صادراتی شد، استراتژیک می شود. سپهرزاد، معتقد است این کالا، کالای استراتژیک است و علت اینکه این بازار تا دهه 70 درخشان بوده، ارزآوری آن بوده که به اشتغال زایی بالا کمک کرده و از سوی دیگر تحریم کنندگان متوجه هستند که برای ضربه زدن به کشور ما در کنار نفت و پتروشیمی به کالایی تولیدی به نام فرش دستباف، ضربه بزنند؛ آن ها خوب می دانند که یک عده از طریق تولید فرش دستباف، ارتزاق می کنند؛ با دولت هم کاری ندارند، کالایشان هم صادراتی است و ارزآور و اشتغال زا هم هستند؛ بنابراین محاسبه می کنند که اگر این کالا را بزنند، سه چهار هدف را زده ایم؛ یعنی مانع اشتغال زایی و درآمدزایی شده و هم حدود 8 میلیون نفر را سربار دولت کرده و متعاقبا همین تعداد معترض به شرایط داخلی کشور اضافه شده است.
هنوز هم دارها برپاست؛ اما بسیار به سختی برای تولیدکنندگان
به همین دلیل است که سپهرزاد واقعا نگران شرایط موجود است و می گوید: صنف او تاب آور بوده و هنوز هم قالی بافته می شود، هنوز هم دارها برپاست؛ اما بسیار به سختی برای تولیدکنندگان.
او می گوید: بسیاری از تولیدکنندگان دیگر حاضر نیستند وقتی فرشی تمام شد، بلافاصله دار جدیدی را برپا کرده و طرح نقشه جدیدی را بزنند. وضعیت بیمه بافندگان به رسیدگی فوری نیاز دارد. فرش با وجود خود در خانه، کانون خانواده را گرم می کند و اعضای یک خانواده به نوبت پشت دار قالی می نشینند و کار را به دست هم می سپارند و این یعنی حفظ کانون خانواده.
در آن روستا در دل کوه های استان مرکزی، وقتی برف می بارید، بافنده طرح گل های بهاری را بر باغی از فرش های دستباف نقش می زدند؛
سپهرزاد، همه این ها را دیده و هرگز صورت آن خانواده بافنده از جلوی چشمانش کنار نمی رود که اشک در چشمانشان حلقه زده بود وقتی استادکار، فرش را قیچی کرد، به آن ها گفت که چون وضعیت بازار خوب نیست، فعلا دار جدید برپا نمی شود.
او می گوید: این افراد چشم امیدشان به بیمه شان است و مسئولان حداقل می توانند آن ها را زیر پوشش بیمه ای قرار دهند که حتی اگر داری برپا نیست بیمه این عزیزان محاسبه شود تا مجدد کار فرش ادامه پیدا کند و استادکار دوباره به آن ها قالی بدهد.
رقبای ما کالای تجاری تولید می کنند و در مقابل ما که فرش نفیس تولید می کنیم
به گفته رئيس اتحاديه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران، اگر تحریم های ظالمانه برداشته شوند و ما به بازار برگردیم این توانایی را خواهیم داشت که دوباره به صدر تولید فرش دستباف گرانبها برگردیم؛ رقبای ما کالای تجاری تولید می کنند و در مقابل ما که فرش نفیس تولید می کنیم مطمئن هستم دوباره فرش ایران در بازارهای جهانی، خریداری می شود و ما به گذشته درخشانمان برمی گردیم. تحریم ها باید برداشته شوند.
بازار فرش به کمک نیاز دارد
سپهرزاد، تاکید می کند که تحریم ها باید برداشته شوند. او تصریح می کند: بازار فرش به کمک نیاز دارد: «ما الان به کمک اداره دارایی نیاز داریم؛ ما نیاز داریم دولت به ما کمک کند و این بازار را ببیند. ما نیاز داریم بافنده هایمان که مشمول بیمه فرش بافی هستند، دیده شوند. سازمان تامین اجتماعی مشکل دارد و آماده ریزش است. ما از دولت تقاضا داریم بافنده های عزیز را به چرخه بیمه تامین اجتماعی، حداقل توسط اتحادیه ها، نهادها و تشکل ها که می توانند اسامی را ارائه کرده و اصالت سنجی را انجام دهند، برگرداند تا این افراد مجددا بیمه قالی بافی شوند.
داستان تراژیک فرش دستباف ادامه دار نخواهد بود و شما اشک خانواده های مشتاق کار و اصیل ایرانی را نخواهید دید اگر دولت همه این ها را ببیند و همینطور که قدم جلو بگذارد و برای تولید اقدام کند و البته برای فروش هم اقداماتی انجام دهد.
بردن تولیدات به اوراسیا در حال حاضر دردی از درد فرش ما دوا نمی کند
رئيس اتحاديه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران، معتقد است: بردن تولیدات به اوراسیا در حال حاضر دردی از درد فرش ما دوا نمی کند. اوراسیا با ما هم فرهنگ نبوده و با فرش ما آشنا نیست. ما باید به بازارهای قبلی در اروپا، آمریکا و شرق آسیا که در دهه 70 به اوج خود رسید و بازارهای نوظهور، چین و روسیه برگردیم. از اوایل انقلاب به این سو سالانه چیزی میان 400 تا 500 میلیون دلار، درآمد فرش دستباف ما بوده که در دهه 70 در همان رقم به «میلیارد دلار» رسیده تا اینکه به تحریم های دوره اول ترامپ برخوردیم که نفت، پتروشیمی و فرش را در رسته تحریم ها قرار داد.
سپهرزاد امید دارد در آینده ای نزدیک برای فرش دستباف کشورمان اتفاقات خوبی رقم بخورد؛ می گوید ما هم صدای قشر عظیمی از هنرمندان و زحمتکشان هستیم که دست روی زانوی خود گذاشته و کار می کنند. او باز هم تاکید می کند: تحقق حمایت از تولیدکنندگان و بافندگان، رفع موانع صادرات و بازگشت فرش ایرانی به بازارهای جهانی و تقویت بیمه و معیشت شاغلان این صنعت می تواند به روند تولید، اشتغال و ارزآوری کشور کمک کند.
سپهرزاد، ضمن تبریک روز ملی فرش دستباف به همه فعالان این عرصه به ویژه بافندگان، تولیدکنندگان، طراحان، تجار و خانواده بزرگ اصناف می گوید: فرش دستباف ایران نه فقط یک کالای اقتصادی بلکه نماد فرهنگ، هویت و اصالت ایرانی بوده و حاصل ذوق، صبر و تلاش هنرمندان این سرزمین است؛ میراثی ارزشمند که علاوه بر جایگاه فرهنگی، نقش مهمی در اشتغال، تولید ملی و توسعه صادرات غیر نفتی دارد.
این روزها تمام هم و غم و دغدغه بزرگ رئيس اتحاديه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران این است که به مسئولان ذی ربط، متولیان امر و صاحبان کرسی های تصمیم گیری، بگوید در شرایط کنونی، این یک وظیفه همگانی است که با همدلی و حمایت از فعالان این حوزه، زمینه حفظ و رونق این هنر، صنعت ارزشمند فراهم شود تا فرش دستباف ایرانی همچنان به عنوان سفیر فرهنگ و هنر ایران در جهان بدرخشد.
