هشدار درباره آینده فرش دستباف بدون انتقال تجربه
رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران با هشدار نسبت به بیتوجهی به آموزش و انتقال تجربه اظهار کرد: «اگر امروز برای حفظ و انتقال این دانش برنامهریزی نشود، در آینده ممکن است با کمبود بافنده و طراح و حتی تضعیف بازار فرش دستباف مواجه شویم.»
وی با اشاره به جایگاه فرهنگی و اقتصادی فرش دستباف افزود: «این هنر صنعت علاوه بر پیشینه تاریخی و هویت فرهنگی، یکی از ظرفیتهای مهم صادراتی کشور است و آموزش نسل جوان میتواند به حفظ بازارهای داخلی و جهانی آن کمک کند.»
سپهرزاد با بیان اینکه صادرات سالانه فرش دستباف ایران در دهه ۱۳۷۰ حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار بوده است، گفت: «این رقم در حال حاضر به حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار در سال کاهش یافته است. وی این افت را از نشانههای ضرورت توجه جدیتر به آموزش، نوآوری و احیای ظرفیتهای تولید و صادرات فرش دانست.»
اشتغالزایی فرش با سرمایه اولیه محدود
سپهرزاد در تشریح ظرفیت اقتصادی فرشبافی برای جوانان گفت: «یکی از مزیتهای این حرفه، امکان شروع فعالیت با سرمایه اولیه نسبتاً اندک و در فضای محدود خانگی است.»
وی با مقایسه فرشبافی با برخی مشاغل فنی و تولیدی اظهار کرد: «راهاندازی بسیاری از کسبوکارها به فضای کارگاهی، تجهیزات، هزینه اجاره و نیروی انسانی نیاز دارد؛ اما برای برپایی یک دار قالی یا دار تابلوفرش، فضای بسیار کمتری لازم است و افراد میتوانند بخشی از فعالیت را در محیط خانه انجام دهند.»
رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران با اشاره به برآورد خود از هزینه ورود به این حرفه گفت: «فردی که مهارت بافت یا طراحی فرش را فرا گرفته باشد، میتواند با سرمایهای در حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان فعالیت خود را آغاز کند. او همچنین هزینه تهیه برخی تجهیزات اولیه و مواد مورد نیاز برای بافت یک تابلوفرش را در حدود پنج تا شش میلیون تومان برآورد کرد.»
وی افزود: «بافنده میتواند با یادگیری مهارت و شناخت سلیقه بازار، محصولی متناسب با تقاضای روز تولید کند و از طریق عرضه آن، ارزش افزوده بیشتری به دست آورد. البته شرط موفقیت در این مسیر، استفاده از طرحهای بهروز، توجه به نیاز بازار و بهرهگیری از راهنمایی طراحان حرفهای است.»
ضرورت آموزش بازارشناسی و طراحی در کنار بافندگی
سپهرزاد با تأکید بر اینکه صرف یادگیری بافت برای موفقیت در بازار کافی نیست، گفت: «هنرجویان باید با انواع طرحها، شیوههای بافت و سلیقه مشتریان آشنا شوند تا بتوانند محصولی تولید کنند که قابلیت عرضه و فروش داشته باشد.»
وی اضافه کرد: «دانشآموزان و دانشجویان میتوانند با استفاده از ظرفیت همکلاسیها و همدانشگاهیهای خود در حوزه طراحی، برای انتخاب نقشههای جدید و متناسب با بازار مشورت کنند. به گفته وی، نوآوری در طرح و شناخت تقاضای بازار میتواند به افزایش ارزش محصول نهایی کمک کند.»
رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران همچنین امکان گسترش فعالیت از بافت خانگی به کارگاههای متمرکز را از ظرفیتهای این حرفه دانست و گفت: «فردی که کار خود را با یک دار آغاز میکند، میتواند در ادامه با توسعه فعالیت، چند دار دیگر راهاندازی کند و حتی برای تعدادی از بافندگان فرصت شغلی ایجاد کند.»
زنجیره اشتغال گسترده در صنعت فرش
وی با اشاره به ارتباط فرشبافی با مشاغل و فعالیتهای اقتصادی متعدد اظهار کرد: «راهاندازی یک دار قالی تنها برای بافنده اشتغال ایجاد نمیکند، بلکه فعالان بخشهای مختلفی مانند ساخت تجهیزات، تأمین مواد اولیه، طراحی و عرضه محصول نیز از این فعالیت منتفع میشوند.»
سپهرزاد همچنین افزود: «در زنجیره مرتبط با برپایی یک دار قالی، حدود ۷۳ شغل و فعالیت اقتصادی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم درگیر میشوند. این ویژگی را یکی از دلایل اهمیت حمایت از فرش دستباف در اقتصاد خانواده و اشتغال محلی است.»
او بیان کرد: «توسعه فعالیتهای خانگی میتواند بهتدریج زمینه شکلگیری کارگاههای متمرکز و استخدام بافندگان بیشتر را نیز فراهم کند؛ ظرفیتی که به اعتقاد او میتواند بدون اتکای مستقیم به سرمایهگذاری دولتی، با ابتکار و سرمایهگذاری بخش خصوصی توسعه یابد.»
اولویت آموزش در هنرستانها با بافندگی فرش است
رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف تهران با استقبال از توسعه رشته فرش در هنرستانهای فنیوحرفهای گفت: «اگرچه در نظام آموزشی رشتههایی مانند طراحی فرش و بافندگی وجود دارد، اما باید برای آموزش این حوزهها اهمیت بیشتری قائل شد.»
وی با تأکید بر اولویت آموزش بافندگی افزود: «طراحی زمانی به محصول تبدیل میشود که بافنده ماهری وجود داشته باشد تا بتواند نقشه را اجرا کند. به گفته سپهرزاد، در شرایطی که شمار بافندگان کاهش پیدا کند، حتی وجود طرحهای مناسب نیز بهتنهایی نمیتواند به تولید فرش منجر شود.»
وی خاطرنشان کرد: «در برخی موارد، دانشجویان و هنرجویان طرحهای خود را برای دریافت نظر کارشناسی ارائه میکنند، اما مسئله اصلی این است که فرد ماهری برای تبدیل آن طرح به فرش وجود داشته باشد. بنابراین، آموزش بافندگی باید در اولویت قرار گیرد و آموزش طراحی نیز در کنار آن توسعه یابد.»
سپهرزاد در پایان تأکید کرد: «توجه به آموزش فرشبافی در هنرستانها، انتقال تجربه پیشکسوتان، آشنایی نسل جوان با بازار و تشویق آنان به نوآوری میتواند به حفظ این هنر صنعت، تقویت اقتصاد خانواده و احیای ظرفیتهای تولید و صادرات فرش دستباف ایران کمک کند.»
فرش دستباف ایران برای حفظ جایگاه خود در بازارهای داخلی و جهانی، بیش از هر زمان دیگری به تربیت نسل تازهای از بافندگان و طراحان نیاز دارد؛ هنری که در کنار ارزش فرهنگی و هویتی، ظرفیت ایجاد اشتغال در مقیاس خانوار و توسعه فعالیتهای اقتصادی وابسته را دارد، اما تداوم آن بدون انتقال تجربه پیشکسوتان، آموزش متناسب با نیاز بازار و نوسازی شیوههای تولید با چالش روبهرو خواهد شد.
فرش دستباف از معدود حوزههایی است که هنر، فرهنگ و اقتصاد را در یک محصول به هم پیوند میدهد. هر تخته فرش حاصل مجموعهای از مهارتها، تجربهها و فعالیتهای تخصصی است که از طراحی و انتخاب مواد اولیه آغاز میشود و تا بافت، تکمیل و عرضه به بازار ادامه پیدا میکند. از همین رو، تضعیف هر حلقه از این زنجیره میتواند بر سایر بخشها نیز اثر بگذارد.
در سالهای اخیر، تغییر نسل فعالان این حوزه و کاهش حضور نیروی انسانی جوان در برخی بخشهای تولید، ضرورت توجه به آموزش و انتقال مهارت را پررنگتر کرده است. مسئله فقط حفظ یک هنر سنتی نیست؛ بلکه استمرار فعالیت اقتصادی وابسته به آن و جلوگیری از فراموششدن دانش حرفهای است که طی سالها در میان استادکاران و فعالان این صنعت شکل گرفته است.





نظرات مردمی
تحلیل هوشمند